Aleksander Holas
Aleksander Holas – Życie i Działalność
Aleksander Holas, urodzony 6 grudnia 1911 roku w Jutrosinie, był wybitnym polskim architektem, konserwatorem zabytków, urbanistą oraz pedagogiem. Jego życie i praca koncentrowały się głównie na odbudowie i renowacji zabytków w Polsce, szczególnie po zniszczeniach II wojny światowej. Holas pozostawił po sobie trwały ślad w polskiej architekturze modernistycznej oraz w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego.
Wczesne lata i edukacja
Początkowe lata życia Aleksandra Holasa były związane z jego rodzinnym miastem Jutrosin, gdzie jego ojciec pełnił funkcję burmistrza. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Pobiedziskach, kontynuował naukę w Gimnazjum w Trzemesznie. W 1939 roku rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej, które ukończył z wyróżnieniem tuż przed wybuchem II wojny światowej. To właśnie tam zdobył solidne podstawy teoretyczne i praktyczne, które miały mu później pomóc w pracy zawodowej.
Okres II wojny światowej
Podczas okupacji niemieckiej Holas przebywał w Mielcu, gdzie pracował jako technik budowlany w zakładach lotniczych. To doświadczenie pozwoliło mu na zdobycie praktycznych umiejętności w trudnych warunkach wojennych. Po zakończeniu wojny wrócił do Trzemeszna, gdzie podjął się odbudowy swojego macierzystego gimnazjum, które zostało zniszczone podczas działań wojennych.
Prace renowacyjne
W tym samym czasie Holas zaczął współpracować z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, zajmując się zabezpieczeniem oraz odbudową zabytkowych kościołów w Trzemesznie, Strzelnie oraz Gnieźnie. Jego praca przy renowacji kościoła dawnych kanoników regularnych w Trzemesznie była szczególnie znacząca – odkrył tam międzynawową kolumnę romańską. Dalsze odkrycia miały miejsce w 1946 roku, kiedy to wspólnie z profesorem Zdzisławem Kępińskim dokonali odkrycia rzeźbionych kolumn romańskich oraz obudowy romańskiego tympanonu północnego w kościele ponorbertańskim w Strzelnie.
Kariera zawodowa
W lutym 1946 roku Holas rozpoczął pracę jako architekt w Urzędzie Miejskim w Gnieźnie. W kolejnych latach pełnił ważne funkcje architekta kurii metropolitalnych w Gnieźnie (1948–1986) oraz Poznaniu (1969–1980). W 1949 roku przeniósł się do Poznania, gdzie założył Pracownię Konserwacji Zabytków, kierując nią do 1969 roku jako główny projektant.
Praca pedagogiczna
Oprócz działalności architektonicznej, Holas był również aktywnym pedagogiem. W latach 1945-1951 prowadził zajęcia na Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, a następnie wykładał na Uniwersytecie Poznańskim dla studentów historii sztuki (1953-1965). Jego doświadczenie zawodowe oraz pasja do nauczania przyczyniły się do kształtowania nowych pokoleń architektów i konserwatorów zabytków.
Osiągnięcia i nagrody
Aleksander Holas był autorem lub współautorem wielu znaczących projektów i realizacji architektonicznych. Do najważniejszych jego osiągnięć należy odbudowa Starego Miasta w Poznaniu po zniszczeniach II wojny światowej, w tym Pałacu Działyńskich i Górków. Brał również udział w rekonstrukcji kościoła bernardyńskiego oraz regotyzacji katedry gnieźnieńskiej.
Projekty sakralne
Holas stworzył także liczne projekty kościołów i kaplic na terenie Polski. Do niektórych z nich należą: Kolegiata Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych w Pile, kościół Chrystusa Odkupiciela w Poznaniu oraz wiele innych obiektów sakralnych. Jego projekty często charakteryzowały się nowoczesnym podejściem do formy i przestrzeni, co sprawiło, że były one postrzegane jako nowatorskie i oryginalne.
Dorobek artystyczny i ocena
Realizacje Aleksandra Holasa były przykładem modernistycznego oderwania się od tradycji chrześcijańskiej. Jego kościoły często przypominały prostopadłościenne formy świeckie – takie jak domy jednorodzinne czy hale sportowe – co budziło różnorodne reakcje zarówno krytyków, jak i publiczności. Historia jego twórczości jest oceniana przez wielu specjalistów jako istotny element rozwoju nowoczesnej architektury sakralnej w Polsce.
Odznaczenia
Aleksander Holas został uhonorowany Krzyżem Pro Ecclesia et Pontyfice przez Watykan w 1968 roku za swoje zasługi dla Kościoła katolickiego oraz ochrony dziedzictwa kulturowego.
Zakończenie
Aleksander Holas zmarł 27 czerwca 1993 roku w Poznaniu. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Luboniu. Jego bogaty dorobek architektoniczny oraz działalność na rzecz ochrony zabytków pozostają inspiracją dla kolejnych pokoleń architektów i konserwatorów. Dzięki jego pracy wiele cennych obiektów historycznych zostało uratowanych od zapomnienia, a jego wkład w rozwój polskiej architektury modernistycznej jest niezatarte.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).