12 Oszmiańska Brygada Armii Krajowej

Wstęp

12 Oszmiańska Brygada Armii Krajowej to jeden z wielu oddziałów partyzanckich, które działały w czasie II wojny światowej na terenie Polski. Powstała w 1944 roku w ramach Zgrupowania nr 3 Okręgu Wilno AK. Jej historia jest nierozerwalnie związana z wydarzeniami, które miały miejsce na Wileńszczyźnie oraz z trudnościami, jakie napotykali polscy patrioci w walce z okupantami. Brygada nie tylko brała udział w działaniach wojennych, ale także była świadkiem dramatycznych zmian politycznych i militarno-strategicznych w regionie. W niniejszym artykule przyjrzymy się historii 12 Oszmiańskiej Brygady AK, jej formowaniu, działaniach oraz roli w operacji Ostra Brama.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Historia 12 Oszmiańskiej Brygady AK zaczyna się na początku kwietnia 1944 roku, kiedy to polskie oddziały partyzanckie działające w Inspektoracie F zwiększyły swój stan liczbowy i przekształciły się w brygady. Nowa jednostka została utworzona na bazie V oddziału partyzanckiego „Marsa”, a jej dowódcą został porucznik Hieronim Romanowski, znany pod pseudonimem „Cerber”. Początkowo brygada liczyła zaledwie 50 ludzi, jednakże dynamiczny rozwój jednostki trwał przez kolejne miesiące.

W kwietniu 1944 roku brygada powołała dwa plutony strzeleckie, pluton zwiadu konnego oraz sekcję pionierów i drużynę ckm. Miesiąc ten był czasem intensywnego szkolenia ochotników oraz organizowania nowych pododdziałów. Pod koniec kwietnia 12 Brygada stawiła się na koncentrację Zgrupowania nr 3 Okręgu Wilno AK w rejonie miejscowości Klewica i Graużyszki, gdzie liczba żołnierzy wzrosła do około 120. Na początku czerwca brygada liczyła już około 230 ludzi, a reorganizacja oddziału przyniosła nowe struktury: trzy plutony strzeleckie przekształcono w trzy kompanie.

Działania brygady

Jednym z kluczowych momentów w działalności 12 Oszmiańskiej Brygady były akcje bojowe przeprowadzane przeciwko niemieckim i litewskim oddziałom. Przykładem tego była odprawa koordynacyjna dowódców brygad 3 Zgrupowania, która odbyła się 12 maja w Graużyszkach. Plan działania przewidywał rozbicie czterech kompanii stacjonujących w Murowanej Oszmiance, a zadaniem brygady było zabezpieczenie akcji.

Dnia 12 maja o godz. 23:00 cztery plutony 8 Brygady „Tura” rozpoczęły atak na Murowaną Oszmiankę. Pomimo opóźnienia ze strony 3 Brygady „Szczerbca”, mjr „Jarema” zdecydował się wezwać 12 Brygadę do uderzenia z południa. Dzięki temu udało się częściowo odciążyć kolegów z 8 Brygady oraz wziąć do niewoli około 20 litewskich żołnierzy.

Później, w końcu maja, brygada zmieniła miejsce stacjonowania na Wierebuszki i stoczyła walki z silnym oddziałem sowieckim w okolicach Solecznik. Niestety, te starcia przyniosły ofiary – czterech polskich partyzantów straciło życie w wyniku walki z sowieckim patrolami.

W czerwcu brygada otrzymała zadanie zlikwidowania posterunku policji litewskiej w Holszanach, jednak akcja została odwołana z powodu pojawienia się niemieckich czołgów. Mimo to, brygada kontynuowała swoje działania operacyjne i przeprowadzała liczne potyczki z niemieckimi patrolami oraz rozbrajała nieprzyjacielskie załogi.

Walki w ramach Akcji „Burza”

Zarządzenie o udziale brygady w operacji Ostra Brama zastało ją w okolicach Holszan. Celem akcji było opanowanie lotniska na Porubanku oraz zniszczenie niemieckich samolotów. Niestety, ze względu na bombardowania lotnicze oraz brak możliwości dotarcia do Zgrupowania Bojowego nr 3, zadanie to nie zostało wykonane. W trakcie prób przekroczenia drogi Boruny-Holszany brygada stoczyła walkę z Niemcami, co skutkowało stratami własnymi.

Dnia 7 lipca doszło do ważnej akcji wspólnie z innymi jednostkami Armii Krajowej – brygada uwolniła około czterech tysięcy jeńców z obozu w Mińsku. To wydarzenie stało się jednym z symboli heroicznej walki polskiego ruchu oporu.

Obsada personalna

W skład dowództwa 12 Oszmiańskiej Brygady AK weszli doświadczeni oficerowie i żołnierze, którzy mieli znaczący wpływ na działalność jednostki:

• Dowódca: kpt. Hieronim Romanowski „Cerber”
• Zastępca dowódcy: por. Roman Olechnowicz „Mars”
• Szef: sierż. Wacław Hajdukiewicz „Śmiały”
• Kwatermistrz: kpt. Minejko „Wujek”
• Szef kancelarii: kpr. Jan Sipilo „Słowik”
• Podoficer broni: kpr. „Szczerba”
• Lekarz: dr Zbigniew Szacki „Trus”
• Dowódca zwiadu: ppor. Wacław Dobrzyński „Łuk”
• Łącznik: „Basia”

Zakończenie

12 Oszmiańska Brygada Armii Krajowej odegrała istotną rolę w historii polskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej. Jej żołnierze walczyli

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).